Cmentarz żydowski

ul. Malmeda i ul. Zamenhofa

Cmentarz żydowski w Sokółce założony został pod koniec XVII w. Na tym cmentarzu ostatnie pochówki odbyły się w 1940 r. przed założeniem getta.  Osoby, które zmarły już w getcie chowane były na jego terenie w wyznaczonym miejscu (obecnie ul. Warszawska)

Cmentarz przed wojną miał piękne macewy , które zostały zabrane w czasie wojny przez Niemców. Wykorzystali je do utwardzenia terenu dookoła budynku, w którym znajdowała się ich siedziba (obecnie Biblioteka Publiczna na ul. Dąbrowskiego 12A). W 2022 r. zostały odnalezione podczas remontu tego budynku i przewiezione na cmentarz. Po zakończeniu II wojny światowej w przeciągu lat mieszkańcy Sokółki również dokonywali grabieży i zabierali z cmentarza co lepsze macewy, które  wykorzystywali  do utwardzania  swoich posesji  lub pod budowę domów. Miejscowy kamieniarz przerabiał macewy na pomniki (lata 60. i 70.).

Macewy, które pozostały zniknęły wśród bujnej roślinności porastającej cmentarz. Od 2014 r. podjęto próbę porządkowania terenu. Prace porządkowe zapoczątkowała Dina Feder Potomkini z Sokółki przeznaczając na ten cel fundusze jak i na postawienie tablicy poświęconej ofiarom Holocaustu (tablica stoi na placu Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi Nr 2). Przez kolejne lata wolontariusze oczyścili z samosiejek i krzewów część cmentarza. Dalszy los prac porządkowych jest bardzo niepewny z powodu braku już wolontariuszy i funduszy.

Jedyne zachowane zdjęcie przedwojennego cmentarza żydowskiego w Sokółce

Cheder

Przy ul. Ściegiennego 1 w Sokółce stoi mały domek, który przed II wojną światową spełniał rolę chederu.

Cheder to szkoła żydowska o charakterze religijnym utrzymywana przez gminę religijną. Posyłano do niej wyłącznie chłopców, w wieku trzech lub pięciu lat.

W szkole uczniowie przygotowywali się do bar  micwy, ucząc się pisać i czytać po hebrajsku. Nauka trwała cały dzień, dzieci siedziały razem najczęściej w małym pomieszczeniu, w którym nierzadko mieściło się również  mieszkanie mełameda, czyli nauczyciela.

Dom z kolumnami i balkonem należał do rodziny Stoler . Zalman Stoler był znanym sokólskim fotografem mającym swój zakład fotograficzny na ul. Białostockiej. Zginął wraz żoną i synem w Treblince w 1942 r. Na przeciw chederu po drugiej stronie ulicy znajduje się w chodniku tablica pamiątkowa poświęcona Zalmanowi i jego rodzinie.

Mykwa

Mykwa to rytualna żydowska łaźnia. Jest to basen lub zbiornik z bieżącą wodą (źródlaną lub deszczową).

Rytuał kąpieli polegał na całkowitym zanurzeniu się w wodzie. Zarówno mężczyźni jak i kobiety dokonywali tego, nie zdejmując koszul. Ablucji towarzyszyła recytacja odpowiednich modlitw.

W mykwie płukano także nowe naczynia domowe.

W Sokółce budynek zachował się do dnia dzisiejszego i obecnie jest zamieszkany. Znajduje się na ul. Siennej 4.